Cúng ông Công ông Táo ở 3 miền: Dân gian ta XƯA NAY quả cũng… GIAN THẬT!

Cúng ông Công ông Táo ở 3 miền: Dân gian ta XƯA NAY quả cũng... GIAN THẬT!
Cúng ông Công ông Táo ở 3 miền: Dân gian ta XƯA NAY quả cũng... GIAN THẬT!

Trong khi người dân miền Bắc thường cúng ông Công ông Táo cá chép thì người miền Trung lại cúng ngựa giấy, còn miền Nam cúng ông Táo vào ban đêm.

Lau dọn bàn thờ trước khi cúng ông Công ông Táo: NÊN hay KHÔNG?

Tết ông Công ông Táo: Cách thả cá chép tiễn Táo quân về trời đúng nhất

Tại Việt Nam, từ sau rằm tháng Chạp, người dân 3 miền Bắc – Trung – Nam bắt đầu chuẩn bị dọn dẹp bếp núc chuẩn bị tiễn ông Táo về trời.

Việc cúng ông Công, ông Táo có một số nét chung nhưng theo tập tính văn hóa, mỗi miền vẫn có sự khác biệt nhất định.

Miền Bắc cúng ông Táo cá chép

Ở miền Bắc, người dân thường cúng ông Công, ông Táo khá sớm, bắt đầu từ 20 và muộn nhất là trưa 23 tháng Chạp. Bởi người dân quan niệm sau giờ đó thì ông Công, ông Táo phải bay về trời, không còn ở dương gian nữa.

Lễ vật không thể thiếu là vàng mã, xôi chè, thường là chè bà cốt (nấu bằng nếp cái, xôi vò, đường nâu, gừng) và đặc biệt là 3 con cá chép vàng còn sống thả trong chậu nước, ngụ ý cá sẽ biến thành rồng đưa ông Táo về trời. Con cá chép này sẽ được “phóng sinh” (thả ra ao hồ hay ra sông) sau khi cúng.

Người dân miền Bắc cúng cá chép để ông Táo cưỡi cá về trời
Người dân miền Bắc cúng cá chép để ông Táo cưỡi cá về trời

Sau khi cúng bái, đốt vàng mã, người ta cũng thay ba ông đầu rau (lò cũ) trong bếp bằng cách thả xuống ao và thay bộ mới vào bếp, thay bộ mũ trên bàn thờ. Những vật dụng cũ, chân nhang cũ cũng được dẹp dọn lau chùi tươm tất tỏ lòng kính trọng.

Miền Trung cúng ngựa giấy

Cầu kỳ và cung kính với ông Táo nhất chính là người dân ở miền Trung. Người dân ở đây thường cúng Táo quân một con ngựa bằng giấy với yên, cương đầy đủ. Ở Huế và một số tỉnh lân cận, người dân vừa thờ ông Táo trên Trang Ông, vừa thờ trên bàn thờ nhỏ đặt ở bếp.

Hàng tháng, cứ 30, mùng 1, ngày 14 và ngày rằm, chủ nhà đều mua hoa quả, thắp nén nhang và thắp đèn cúng. Người phụ nữ được căn dặn phải giữ sạch sẽ, tinh khiết và yên tĩnh nơi bếp núc.

Miền Bắc cúng cá thì miền Trung cúng ngựa

Đến ngày 23 tháng Chạp, lễ tiễn đưa ông Táo về chầu trời rất trọng thể, dân Huế thường đốt vàng mã, lễ cúng tiễn cũng bao gồm nhiều lễ vật, ông Táo cũ được tiễn khỏi bàn thờ bếp, đưa đến đặt cạnh các am miếu hoặc đặt dưới gốc cổ thụ cạnh ngã ba đường, thay vào đó là ông Táo mới. Chưa hết, tượng ba ông Táo mới, cũng được rước lên bàn thờ.

Miền Nam cúng ông Táo vào buổi đêm

Tại miền Nam, người dân thường cúng ông Công ông Táo về buổi đêm, trong khoảng thời gian từ 20h đến 23h.

Người Sài Gòn quan niệm rằng vào thời điểm cuối ngày, sau khi cả gia đình đã dùng xong bữa tối, không còn nấu nướng và dùng đến bếp nữa thì mới được tiễn ông Táo lên đường gặp Ngọc Hoàng.

Mâm cúng ngày 23 của người miền Nam thường có bình hoa tươi, đĩa “thèo lèo cứt chuột” – món kẹo làm từ mè đen và đậu phộng, nhang, đèn, 3 chung nước nhỏ và bộ “cò bay, ngựa chạy” để đốt sau khi cúng nhằm tiễn Táo về trời nhanh hơn.

Theo sách Đặc khảo về Tín ngưỡng thờ Gia thần*, trong miền Nam, phổ biến là vùng Nam bộ, tục đưa Ông Táo có hơi khác, thay vì cúng cá chép để đưa Ông Táo, thì người dân dùng bộ giấy “cò bay ngựa chạy”, theo ý nghĩa ngựa chở Ông Táo đi đường bộ rồi cò chở Ông Táo bay về Trời.

Tục dùng ngựa và cò làm vật cưỡi trong miền Nam bắt nguồn từ nghi thức “xá mã, xá hạc”, tục này theo nghi thức của Đạo giáo và của Phật giáo.

Đây là nghi thức được tiến hành sau cùng trong các buổi cúng tế. Người ta gom tất cả các tờ sớ nhét vào ngựa giấy và hạc giấy đã để sẵn trong lễ cúng, rồi đem đốt với ý nghĩa nhờ ngựa và hạc mang sớ đến những nơi cầu cúng trong Tam giới.

Trong bộ giấy tiền vàng bạc cúng Ông Táo trưa nay ở nhà tôi, quả nhiên tôi có thấy tờ giấy bản “cò bay ngựa chạy” mà tôi chụp lại dưới đây.

Thì ra Ông Táo ở miền Nam dùng phương tiện chuyên chở có khác với Ông Táo ở miền Bắc, Ông Táo miền Nam đi đủ cả, đường bộ, đường hàng không, cuối năm chắc phải vào mạng “i meo” đặt vé trước, để cận ngày quá kiếm vé xe khách, máy bay chắc mệt…

Trong lễ cúng Ông Táo ở nhà, trong mâm cúng ngoài một ít thức ăn, năm nào tôi cũng thấy bà xã tôi cúng chè trôi nước. A, cái món chè trôi nước này chắc cũng có ý nghĩa của nó đây.

Ông Táo về chầu Trời phải tâu lại chuyện trong nhà gia chủ trong suốt một năm, tất tần tật không chừa chuyện gì, mà trong một năm thì làm gì mà nhà nào lại không có những chuyện lộn xộn.

Ngày xưa cũng có nhà “đối phó” bằng cách bịt miệng Ông Táo, không để ông nói năng, bằng cách trong lễ tiễn đưa cúng nguyên cho Ông Táo một lon kẹo mạch nha, làm quà đi đường, Ông Táo hảo ngọt xơi vào là ngắc ngứ, mồm miệng dính chặt khó lòng mà nói năng.

Chè trôi nước làm bằng bột nếp dẻo cũng thế, chè viên cục nhỏ chỉ toàn bột không nhân, cục to thì trong có nhân đậu xanh nhuyễn, nhưng vẫn chủ yếu là lớp vỏ bột nếp dẻo bao bên ngoài, thứ này mà ăn hơi tham một chút không những dính mồm miệng, có khi còn mắc nghẹn như chơi.

Dân gian ta xưa nay quả cũng… gian thật.

Chú giải:

* Đặc khảo về Tín ngưỡng thờ Gia thần, Huỳnh Ngọc Trảng – Nguyễn Đại Phúc, NXB Văn hóa Văn nghệ – 2013.

Xem thêm:

Dịch chuyển bát hương trên bàn thờ khi lau dọn có gây hại cho con cháu?

H.P Tổng hợp

1 Trackback / Pingback

  1. Nước mắt đôi vợ chồng 36 năm ròng rã tìm con thất lạc trên chuyến tàu cuối năm

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*